نوروفیدبک چیست و چگونه کار می‌کند؟

راهنمای مراجع درباره نوروفیدبک اگر برای اولین بار است که اسم نوروفیدبک را می‌شنوید، احتمالاً سؤال‌های زیادی دارید: نوروفیدبک دقیقاً چیست؟ چه کاری با مغز انجام می‌دهد؟ آیا درد دارد؟ چند جلسه لازم است؟ و مهم‌تر از همه، آیا برای من مناسب است؟ در این راهنما سعی کرده‌ایم به زبان ساده به این سؤال‌ها پاسخ بدهیم. نوروفیدبک چیست؟ مغز ما همیشه فعال است و فعالیت الکتریکی آن را می‌توان با دستگاه EEG ثبت کرد. در نوروفیدبک، حسگرهایی روی پوست سر قرار می‌گیرند تا فعالیت مغز را ثبت کنند. سپس اطلاعاتی که از مغز دریافت می‌شود، به شکل یک بازخورد دیداری یا شنیداری در اختیار شما قرار می‌گیرد. شما با استفاده از این بازخورد، در طول جلسات تمرین می‌کنید که وضعیت ذهنی و فعالیت مغز خود را بهتر تنظیم کنید. به زبان ساده، نوروفیدبک به مغز شما بازخورد می‌دهد؛ قرار نیست چیزی به مغز شما وارد کند. آیا نوروفیدبک درد دارد؟ خیر. حسگرهای EEG فقط فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کنند. در نوروفیدبک مبتنی بر EEG، چیزی وارد بدن یا مغز نمی‌شود و جریان الکتریکی نیز به مغز فرستاده نمی‌شود. ممکن است در ابتدا قرار گرفتن حسگرها روی سر کمی برایتان ناآشنا باشد، اما خود فرایند ثبت EEG دردناک نیست. در جلسه نوروفیدبک چه اتفاقی می‌افتد؟ در ابتدای جلسه، حسگرهای لازم روی پوست سر قرار می‌گیرند و فعالیت مغز ثبت می‌شود. بعد از آن، بسته به هدف تمرین، ممکن است روی صفحه کامپیوتر یک تصویر، فیلم، صدا یا فعالیت تعاملی ببینید. نرم‌افزار بر اساس فعالیت لحظه‌ای مغز شما، بازخورد ارائه می‌دهد. شما نیز تلاش می‌کنید با تغییر وضعیت ذهنی خود، بازخورد را در جهت موردنظر هدایت کنید. در واقع، بخش مهمی از جلسه تمرین کردن شماست. آیا لازم است کاری را به زور انجام بدهم؟ خیر. قرار نیست در طول جلسه به خودتان فشار بیاورید یا تلاش کنید «به زور» تمرکز کنید. نوروفیدبک یک فرایند یادگیری است. شما به‌مرور با تجربه کردن بازخوردها، یاد می‌گیرید چه وضعیت ذهنی‌ای به شما کمک می‌کند عملکرد موردنظر را بهتر انجام دهید. ممکن است این فرایند برای هر فرد متفاوت باشد و طبیعی است که در جلسات اول هنوز دقیقاً ندانید چه کاری باید انجام دهید. قبل از جلسه چه کارهایی انجام بدهم؟ برای اینکه جلسه با کیفیت بهتری انجام شود، بهتر است: * شب قبل خواب کافی داشته باشید. * با معده کاملاً خالی یا در حالت گرسنگی شدید به جلسه نیایید. * پیش از جلسه از مصرف بیش از حد کافئین خودداری کنید. * اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، آن را بدون هماهنگی با پزشک تغییر ندهید. * با آرامش و بدون انتظار نتیجه فوری وارد جلسه شوید. لازم نیست برای جلسه کار خاص یا تمرین ذهنی ویژه‌ای انجام دهید. در طول جلسات چه احساسی خواهم داشت؟ تجربه افراد متفاوت است. برخی افراد ممکن است بعد از جلسات احساس آرامش یا خستگی داشته باشند و بعضی دیگر تغییر خاصی احساس نکنند. همچنین ممکن است در طول دوره، تغییرات به‌تدریج و در زندگی روزمره بیشتر قابل مشاهده باشند. به همین دلیل، بهتر است نتیجه را فقط بر اساس احساس بلافاصله بعد از یک جلسه قضاوت نکنیم. آیا بعد از یک یا چند جلسه باید تغییر را احساس کنم؟ لزومی ندارد. نوروفیدبک را بهتر است یک فرایند تمرینی و تدریجی در نظر بگیریم، نه روشی که قرار است در یک یا دو جلسه نتیجه مشخصی ایجاد کند. هدف این است که روند شما در طول زمان بررسی شود. در صورت نیاز، پروتکل و شیوه تمرین نیز بر اساس شرایط و پاسخ شما بازبینی می‌شود. آیا نوروفیدبک برای همه مناسب است؟ خیر. اینکه فرد دچار مشکل تمرکز، اضطراب، خواب یا هر مشکل دیگری باشد، به‌تنهایی به این معنا نیست که نوروفیدبک حتماً بهترین انتخاب برای اوست. به همین دلیل، قبل از شروع جلسات، شرایط فرد، علائم، هدف مراجعه و در صورت نیاز اطلاعات EEG بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا نوروفیدبک می‌تواند برای او مناسب باشد یا خیر. آیا می‌توانم داروهایم را قطع کنم؟ خیر. اگر داروی روان‌پزشکی یا هر داروی دیگری مصرف می‌کنید، به هیچ عنوان خودسرانه آن را قطع یا کم و زیاد نکنید. در صورت نیاز به تغییر دارو، این موضوع باید با پزشک مربوطه مطرح شود. نوروفیدبک نیز در صورت استفاده، باید بر اساس شرایط فرد و برنامه درمانی او در نظر گرفته شود. چند جلسه لازم است؟ تعداد جلسات برای همه افراد یکسان نیست. تعداد و فاصله جلسات به عواملی مانند هدف درمان، شرایط فرد، پاسخ به تمرین‌ها و روند پیشرفت بستگی دارد. بنابراین بهتر است به جای تعیین یک عدد ثابت برای همه، روند هر فرد به‌صورت اختصاصی بررسی شود. نقش شما در نوروفیدبک چیست؟ شما مهم‌ترین بخش این فرایند هستید. دستگاه فقط فعالیت مغز را ثبت می‌کند و بازخورد می‌دهد. یادگیری و تمرین توسط خود شما انجام می‌شود. به همین دلیل، همکاری شما، حضور منظم در جلسات، توجه به خواب و سبک زندگی و اطلاع دادن تغییرات مهم به درمانگر می‌تواند به ارزیابی بهتر روند کمک کند. یک نکته مهم نوروفیدبک یک ابزار درمانی است، نه یک راه‌حل جادویی. هدف ما این نیست که به شما وعده یک نتیجه قطعی یا یکسان بدهیم. هدف این است که ابتدا شرایط شما را به‌درستی بشناسیم و بعد بررسی کنیم که آیا نوروفیدبک می‌تواند در مسیر درمان شما مفید باشد یا خیر. هر مغزی منحصر‌به‌فرد است؛ بنابراین مسیر هر فرد هم می‌تواند متفاوت باشد.